1949 جىلى 23 جەلتوقساندا كوكىلىكتەن كوش باستالادى. بۇل ۇزىن دا، قاۋىپ-قاتەرلى كوشتىڭ قاشان، قانشا ايدا اياقتالاتىندىعى بەلگىسىز ەدى. وسىلايشا ءبىر تاراپتان جاۋدان قورقىپ، شارشاپ جول الادى. وتە اۋىر جاعداي استىندا ەكى اپتا ساندالىپ، ءولىم-قالىم اراسىندا جۇرگەن بويدا لوب نۇر كولىنە جەتەدى. كول قاتقان كورىنەدى. ەكى جاعى قوبا قامىس. بۇل ارادا ەكى كۇن بولىپ تاعى جۇرەدى دە، ەكى اپتاداي كولدى جاعالاپ كوشە بەرەدى. مالدار، بارعان سايىن جۇدەپ، ارىقتاي باستايدى. كول بويىنداعى قۇم مەنەن نەشە كۇن كوشىپ كەلە جاتقاندا، كونشى اۋدانىنىڭ اكىمى ۇيعىر ءامين دا موللا ەكى جولداسىمەن كەلىپ قوسىلادى. و دا وتانىن تاستاپ قاشىپ شىققان كورىنەدى.

بۇل كىسى دە جاقسى ءبىر ۇلتشىل ازامات ەدى.

تاكليماكان شولىنەن امان-ەسەن ءوتىپ شىعۋ وڭاي ءبىر ءىس ەمەس ەدى. بۇل ۇزاق تا، اۋىر جولعا تۇسكەلى ءبىر اي بولعاندىقتان ات-كولىك مەيلىنشە ارىقتاعان ەدى. تۇيەدەن باسقا كولىكتە دارمەن قالمايدى. ەل توپ-توبىمەن جۇرە باستايدى. ۇزىن ءبىر جاياۋ-جالپى جۇرگەننەن كەيىن لوب نۇر كولىنە تايايدى. ورتاسى قاتىپ، شەتى قاتپاعان كولدى جاعالاپ ءجۇرىپ، جان-دارمەن تاڭەرتەڭ ەرتە ءوتىپ شىعۋعا كىرىسەدى. سولقىلداپ، ارەڭ قاتقان ارال-ارال جەرلەردەن ەلدىڭ الدى وتكەندە، مۇز ءتۇسىپ كەتىپ، ەلدىڭ ارتى وتەلمەي قالادى. ەكى جاق ءبىر-بىرىنە حابارسىز قالادى. (وتكەندەر،) تاكليماكان شولىنە كىرۋ ءۇشىن الدارىنا شالعىنشى جىبەرىپ، ارتىنان كوش جۇرەدى. كەيبىرەۋلەر ءبىراز مۇز ارتىپ الادى. تاڭەرتەڭ ەرتە كوشىپ، كۇن باتقانعا دەيىن ءجۇرىپ، كەشكە قونىپ، كەلە جاتادى. شالعىنشىعا كەتكەندەردەن سۋ تابىلماعان حابارى كەلەدى. قاتتى تۇز، مالدىڭ اياعىن جىرتىپ، جارالايتىن ەدى. سۋ تابىلماعاندىقتان شولدەگەن ادامدار قان ىشۋگە ءماجبۇر بولادى. وسىلايشا تاكليماكان شولىندە بەس كۇن جول الادى. نەشە كۇن ىلعي تۇزدىڭ ۇستىندە جول الادى. كۇن، كوك جيەكتە تۇزدان شىعىپ، تۇزعا باتاتىن ەدى. تەك قانا حامزا ۇشاردىڭ قولىندا ءبىر قاريتا (كارتا)بار ەدى. بىراق ودان دا ءبىر ناتيجە شىعارۋ مۇمكىن ەمەس ەدى. تاكليماكان شولىندەگى بەسىنشى كۇنى، الدارىندا ءبىر تومپاق كورىنەدى. بىراق بۇل كورىنگەن تومپاققا جەتۋ دە وڭاي بولمايدى. كورىنگەننەن كەيىن ەكى كۇن جۇرگەندە دە جەتە المايدى. تومپاققا جاقىنداعان سايىن ۇمىتتەنگەن كوش، اقىرى تومپاققا جاقىنداعاندا قامىس-قۇراق كورىنەدى. ارينە بۇل وسى ماڭدا سۋ بولاتىندىعىنىڭ بەلگىسى ەدى. بۇدان كەيىن تۇزدان شىعىپ، قۇم كەرىش باستايدى. حامزا ۇشار، ىلگەرلەپ بارىپ سۋ تابادى. بىراق، تۇزدى سۋ ەكەن. ەل مۇزىن ەرىتىپ پايدالانادى. ويتكەنى تۇزدى سۋدىڭ مۇزى تۇز بولمايدى. ىشۋگە كەلەدى. ەل وسى مۇزدىڭ سۋىن ءىشىپ جانىن شاقىرادى. لوب نۇر كولىنەن وتكەننەن كەيىن ءۇش كۇن تۇزدىڭ ۇستىنەن، قۇم كارىشتىڭ ۇستىنەن ءوتىپ، ءولىپ-تالىقسىپ وسىندا، ەس كەتىپ، جان شىققاندا ارەڭ جەتەدى.

بۇدان كەيىن بۇلار قارلى جەرلەردەن وتەدى. بىراق، مالعا ءشوپ تابىلمايدى. ايتەۋ، تاكليماكان شولىنەن قۇتىلادى. مالدىڭ كوبى اشتان قىرىلادى. قاليبەكتىڭ  ادىلبەك دەگەن اعاسى اداسىپ كەتەدى. قاتتى بوران سوعىپ، كوزگە قۇم قۇيىلىپ، كوز اشتىرمايدى. لوب نۇردان وتە الماي قالعاندار دا، كولدىڭ اياعىنان اينالىپ، ارتتان كەلىپ قوسىلادى. بۇلار، گاس كولىندە 1940 جىلدان بەرى مەكەندەپ وتىرعان قۇسايىن ءتايجىنىڭ ەلىنە كەلىپ قوسىلادى.

بۇل ەلمەن ارالاسىپ، جامىراسىپ جىرعاپ قالادى. بۇلار دا قارسى الىپ، قولدارىنان كەلگەنىنشە كومەكتەسەدى.

بۇل كوشتىڭ باسشىسى قاليبەك حاكىم، كومەكشىسى حامزا ءشومىسبايۇلى ەدى. كوشتە بولعان ەل اعالارى، ءسابادىل اقساقال، ومار شوپانۇلى، نۇرساپا زاڭگى، تاكمان باتىر، نۇرمۇحاممەد موللا(نۇرپاي باتىردىڭ ءىنىسى), قايناش مۇحاممەدجانۇلى، ومارباي اقساقال جانە بالالارى، يسلام اقساقال جانە بالالارى.

حاليفا التاي

"التايدان اۋعان ەل" كىتابىنان

Abai.kz